In 1869 publiceerde de Franse schrijver Alphonse Daudet zijn roman l'Arlésienne. In 1872 bewerkte hij het verhaal tot een theaterstuk met muziek en koor. Georges Bizet schreef de muziek voor de eerste uitvoering.
Een jong meisje uit Arles wordt bemind door de jonge boer Fréderi. Vlak voor hun huwelijksdag ontdekt Fréderi de ontrouw van zijn geliefde. Fréderi wordt gek van verdriet. Zijn familie stelt alles in het werk om hem te redden maar uiteindelijk pleegt Fréderi zelfmoord door van een balkon af te springen.
Opmerkelijk is dat de titelpersoon geen rol is in het stuk. Vandaar dat de Fransen het woord Arlesienne gebruiken voor een persoon die schittert door afwezigheid.
Afgelopen zondag hoorde ik Kurt Masur, in een documentaire over hem, vertellen dat hij lang geleden een frontale aanrijding had gehad waarbij zijn toenmalige vrouw overleed. Een ervaring die, zoals hij zei, nog steeds iedere minuut van de dag in zijn geest aanwezig is. Hij vertelde dit aan muziekstudenten tijdens en masterclass directie. Het ging daarbij om de beleving van Samuel Barber's adagio voor strijkers in het bijzonder het fermate.
Masur vertelde dat hij, toen hij meteen na het ongeluk zag dat zijn vrouw het niet had overleefd, niks anders kon doen dan uit het diepste van zijn hard schreeuwen. Ellende, verdriet, onmacht en daarna een levenlang berusting. Zijn dochter, die toen vijf jaar was, vertelde Masur, kon zich van het ongeluk vooral die lange schreeuw van haar vader herinneren.
Masur dirigeerde tijdens de masterclass uiteindelijk zelf het fermate. Na het fermate kwam er een rust over Masur die hij weergaloos op het orkest overbracht.
Bij de begrafenis van een oom werd in de kerk het Pie Jesu uit het Requiem van Fauré gezongen. Een enkele sopraan, zo in de kerk dat haar zang alle galm van de kerk meekreeg. Mooi.
Het Requiem van Fauré is optimistisch in die zin dat hij de dood niet als het einde of als iets om te vrezen ziet maar als een overstap naar een groter geluk. Fauré was buitengewoon precies met de teksten die hij wilde gebruiken. Het Requiem is hoopvol en troostrijk. Het Pie Jesu is een centraal punt in het werk.
Zijn vrouw en kinderen hadden een goede muziekkeus gemaakt. Het deed mijn oom recht.
In Vrij Nederland vond ik een artikeltje van Martin Kaaij met als titel Beter dan Bach.
Oh ja?
In 1722 was de cantor van de Thomaskirche in leipzig overleden en er werd een procedure opgestart om een nieuwe cantor te vinden. Geheel eerlijk verliep de procedure niet omdat de kandidaten een stuk muziek moesten componeren maar de ene kandidaat een zondagsdienst kreeg toegewezen, een andere serieuze kandidaat een tweede kans kreeg en weer twee anderen moesten samen een dienst delen. Onder de serieuze kandidaten bevond zich Johann Sebastian Bach. Helaas meende de sollicitatiecomissie dat twee andere componisten meer geschikt waren voor de baan. Telemann en Graupner. Telemann gebruikte de procedure om een conflict met zijn toenmalige werkgevers in Hamburg te beslechten. Graupner wilde wel maar werd door de landgraaf van Darmstadt aan zijn contract gehouden. In zijn afwijzingsbrief beveelt Graupner spontaan Bach aan als zeer goede kanidaat. Dit was in die tijd zeer ongebruikelijk en geeft aan dat Graupner zeer bescheiden en integer was. Uiteindelijk kreeg de derde keus, Bach, op 5 mei 1723 de aanzienlijke functie van cantor in Leipzig. Graupner bleef de resterende 38 jaar van zijn leven aan het hof van Darmstadt.
Graupner was een productief componist maar zoals gezegd, ook zeer bescheiden. Hij had opdracht gegeven om al zijn werk na zijn dood te vernietigen. Er ontstonden echter problemen tussen zijn familie en de landgraaf, zijn werkgever, waardoor toch werk is bewaard gebleven in de plaatselijke universiteitsbibliotheek. Misschien is zijn bescheidenheid ook de reden dat er geen afbeelding van Graupner is.
Zijn muziekhandschrift was buitengewoon mooi, volgens een bewonderaar leken het wel kopergravures.
Het is dit jaar 250 jaar geleden dat Christoph Graupner overleed.
Het toeval wil dat ik een tijdje geleden werk tegenkwam van Antonio Bazzini en het toeval wilde ook dat ik een paar dagen geleden doorschakelde naar radio 4 toen daar datzelfde werk werd "gedraaid". Bazzini (1818-1897) had bewonderaars onder de grote componisten van die tijd. Paganini zette hem aan om een muziekcarriëre te starten, Schumann en Mendelsohn waren erg onder de indruk van zijn talenten. In 1864 beëindigde hij zijn loopbaan als concertviolist tijdens een tour in Nederland. In 1873 werd hij benoemd tot docent compositieleer aan het conservatorium in Milaan. Hij gaf les aan onder anderen Pucini. Hij heeft veel geschreven van opera's, cantates en kamermuziek. Bijgevoegd fragment is een redelijk bekend werk van Bazzini, La ronde des Lutins, de rondedans van de elfen.
Op het internet is een in mijn ogen zinloze discussie te lezen over wie de beste vertolking geeft, Menuhin of Perlman. Ik laat beide meesters maar aan het woord. Aan ons het oordeel.
Geniet er van!
zondag 10 oktober 2010
Tomaso Albinoni werd in 1671 geboren in Venetië als zoon van een papierhandelaar. Alhoewel hij al snel zangtalent toonde maar vooral ook met de viool goed overweg kon lag een muzikantentoekomst niet voor hem weggelegd omdat hij geen lid was van het muzikantengilde en het daarom voor hem verboden was om uitvoeringen te geven in Venetië. Albinoni stortte zich op het componeren. In 1709 overleed zijn vader. Deze had in zijn testament opgenomen dat Tomaso niet de plicht had om als oudste zoon "de zaak" over te nemen. Hierdoor kon Albinoni zonder lzorgen zich storten op de muziek.
Albinoni schreef als een van de eersten concerten voor hobo, een toen net geïntroduceerd instrument. Tot dan waren de concerto's vooral een zaak van strijkinstrumenten. Alhoewel Händel en Telemann ook al concerten voor hobo schreven werden de concerten van Albinoni als eerste uitgegeven.
Veel werk van Albinoni is in de loop der jaren verloren gegaan. Veel werk lag in de staatsbibliotheek in Dresden. Tijdens de bombardementen in 1945 is Dresden en ook zijn bibliotheek vrijwel van de kaart geveegd.
In 1945 vertrok de Milanese musicoloog Remo Giazotto naar het door bombardementen verwoestte Dresden om zijn biografie van Albinoni af te maken. Tussen de ruïnes vond hij een stuk van een manuscript. Alleen de baslijn en zes notenbalken melodie waren herkenbaar. Waarschijnlijk betrof het een langzaam deel van een trio sonate. Op basis van dit stukje muziek reconstrueerde Giazotto het, oh zo bekende, adagio. Wordt er over Albinomi geschreven of gesproken dan komt binnen de kortste tijd het adagio ter sprake maar Albinoni zou zich er waarschijnlijk zelf maar moeilijk in herkent hebben.
In 1809 bevochten Zweden en Rusland elkaar over Finland. Na honderden jaren bij het Zweedse koninkrijk te hebben gehoord werd Finland veroverd door Rusland. 1863 kreeg Finland weer meer vrijheden maar deze werden in 1898 weer ingetrokken waarna 20 jaar werd geprobeerd om Finland meer "Russisch" te maken. Voor de Finnen zijn dit "de jaren van onderdrukking". In 1918 werd Finland, na de oktoberrevolutie in Rusland, onafhankelijk. Nog was het leed niet geleden. Finland belandde meteen in een burgeroorlog tussen communisten en conservatieven. In 1919 raakte Finland vervolgens weer slaags met Rusland om het gebied Karelië. In 1920 sloten Finland en Rusland dan toch vrede. In 1939 viel de Sovjet-Unie Finland weer binnen. Ondanks de krachtsverschillen kon Finland onafhankelijk blijven maar moest flinke delen van het land afstaan. Later viel Finland Rusland binnen (tegelijk met de Duitsers) om de gebieden terug te veroveren. In 1944 vocht Finland met de Duitsers om ze uit het noorden van het land te verjagen.
Jean Sibelius heeft in zijn muziek het onafhankelijke hart van Finland weten te leggen. Met name zijn symphonisch gedicht Finlandia, Kuolema (met de Valse Triste) en Karelia hebben bijna een heilige status in Finland.
De afgelopen week zond de Vara op radio 4 een portret van Antonin Dvorak uit. Als het aan zijn vader had gelegen was Antonin slager geworden. Gelukkig voor ons koos Antonin een andere weg en werd een grote jongen onder de componisten. Dvorak heeft altijd zijn hart verpand aan Bohemen wat te horen was in zijn composities. Mede dankzij Brahms kreeg Dvorak buiten Oostenrijk-Hongarije snel een enorme reputatie. Hij werd aangezocht als leider van het conservatory of art in New York waar hij een paar jaar verbleef. Dvorak was bezeten van locomotieven en was een "locomotief-spotter" avant la lettre. Hij schreef alle nummers op van locomotieven die het station van Praag binnen rolden. In New York kon hij zijn hart ophalen in de haven met al zijn stoomschepen die aanlegden. Het verlangen naar Bohemen bleef sterk en in 1894 keert hij terug naar "zijn" land.
In de Slavische dansen brengt Dvorak een sterk Boheems gevoel naar voren. De Vara liet de 8e Slavische dans horen. Ik heb gekozen voor de wat minder bekende en populaire nummer 2 (piano, quatre mains).
Ik had tijdens mijn studententijd in Amsterdam een vriend die anders dan alle andere vrienden een platenkast vol klassieke muziek had. Ik meen me te herinneren dat zijn vader bij viooldocent was en dat het klassieke virus van vader op zoon was gesprongen. Hij deed alles wat God verboden had en een beetje meer om dan op zijn kamer de kater te verdringen met Lully, von Weber of Mozart. Op een dag, toen ik weer eens platen kwam lenen gaf hij me een box met divertimento van Mozart. Geen zware kost maar juist heerlijk toegankelijk.
Divertimenti werden ook wel serenades of nachtmusik genoemd. Mozart schreef nummer 136 op zijn 16e jaar. Het is het eerste werk van de Salzburgreeks. Opvallend aan deze reeks was onder andere dat het werk is opgezet alleen met snaarinstrumenten, iets wat toen niet gewoon was. Om binnen de klassieke conventies te blijven, was 136 ook om te zetten voor een strijkkwartet. Dit is te verklaren uit de aanstelling die Mozart toen al, 1771, had als hofkapelmeester bij de aartsbisschop van Salzburg.
Een paar jaar geleden heb ik Salzburg bezocht. Uiteraard stond alles in het teken van Mozart. Ik meen me te herinneren dat het huis waar De Grote Meester had gewoond een ingang had aan een straat die nou vol winkels staat. Echter zonder verlichte reclames of borden. Salzburg is de enige stad in de wereld waar Mac Donald een klassiek uithangbord heeft. Ingesteld op de grote gouden M moesten we toch nog zoeken.
In Peter's platenkast heb ik veel ontdekkingen gedaan. Dertig jaar na dato, dank.
In 1873 overleed de schilder en architect Victor Hartmann op 39 jarige leeftijd. Een jaar later werd er door zijn vrienden en bewonderaars een herdenkingstentoonstelling georganiseerd waar onder meer portretten, landschappen en kostuumontwerpen waren te bewonderen. Alles bij elkaar rond 400 werken. Modest Mussorgski, een van de vrienden van Hartmann, koos er tien werken als basis voor de cyclus Beelden uit een schilderijententoonstelling. Drie werken die Mussorgski gebruikte voor zijn compositie waren niet opgenomen in de expositie. Hij moet ze bij Hartmann thuis hebben gezien.
Mussorgski vormde met vier andere componisten waaronder Rimsky-Korsakov een groep die zich ten doel had gesteld meer "Russische" muziek te schrijven. De samenwerking was zeer goed. Mussorgski en Rimsky-Korsakov deelden zelfs gedurende twee jaar een woning. Uiteindelijk bleek Mussorgsky voor zijn vrienden een lastig parket. Hij raakte aan lager wal, pakte de fles wodka weer op en verloor zijn werk. De zoon van een grootgrondbezitter, oud-officier in het leger van de Tsaar en begenadigd musicus leed honger
In 1881 overlijdt Mussorgski door zich in een kliniek met een fles wodka bewusteloos te drinken. Zijn vrienden hebben hem dan al lang de rug toe gekeerd.
Je kan Rusland horen in "de hut van de heks Baba Yaga, gebouwd op kippepoten" en natuurlijk in de "promenade" en "De grote poort van Kiëv". (fragment)
Oorspronkelijk geschreven voor piano, heeft Maurice Ravel een bewerking voor orkest geschreven.
Muziek van Mussorgski, bewerking van Ravel en Gergiev op "de bok". Geniet er van.
Een paar weken geleden liep ik door de straatjes van Saint Paul de Vence. Een dorp bovenop een heuvel in zuid-Frankrijk dat veel kunstenaars trok waaronder de schilder Marc Chagall en de schrijver James Baldwin. Inmiddels wordt het dorp bezocht door toeristen en zijn er veel galleries. Maar de oudere dorpelingen lieten zich niet storen in hun spel petanque en de feesttafels waren al gedekt voor het jaarlijkse dorpsfeest.
Ik liep het kerkje binnen en hoorde de eerste maten van het Miserere van Allegri. Als er dan toch muziek wordt gespeeld in de kerk om de sfeer meer aan te zetten, dan maar meteen een hoogtepunt van kerkelijke muziek, zo zullen ze in het kerkbestuur hebben gedacht.
Allegri schreef het Miserere (psalm 51) in 1638. Het wordt nog steeds ieder jaar op Goede Vrijdag in de Sixtijnse kapel uitgevoerd.
Paus Urbanus VIII vond het Miserere prachtig en zo dicht staan bij de kerk dat hij verbood dat het ten gehore werd gebracht buiten Rome. Het bleek niet mogelijk om verspreiding van het werk tegen te gaan. Zo kon Wolfgang Amadeus Mozart op zijn 14e jaar dit stuk kopiëren door het op één auditie uit het hoofd te leren.
Gisterenavond was ik bij een tamelijk warme diplomauitreiking. Een van de geslaagden zong een lied begeleid door piano. De pianist speelde voorafgaand aan de "soundcheck" voor zichzelf opus 69 van Chopin. Veel pianospelers hebben deze wals tijdens de opleiding/muzieklessen ingestudeerd. Zoals Vladimir Ashkenazy het speelt.... Een van de commentatoren op het fragment schreef: "I'll dance this with my girlfriend when she arrives home..."
Neem je geliefde in de armen, luister, dans en geniet.
Een jaar of zes geleden reed ik naar mijn werk en had Radio 4 opstaan. Hans Hafkamp kondigde het Salve Regina van Händel aan. Geen idee wat me te wachten stond. Op het moment dat de sopraan het Salve Regina zo gecontroleerd inzette was ik totaal overvallen door de muziek en de stem. Alles kwam tegelijk over me heen. En dat om kwart voor acht in de ochtend. Gelukkig stonden alle lichten op rood en waren de automobilisten achter mij geduldig. Letterlijk een onvergetelijk moment.
Een paar maanden na het overlijden van Antonio Salieri schreef de Russische schrijver Alexander Poesjkin een kort verhaal over Salieri en Mozart. Hierin zet Poesjkin Salieri weg als een harde werker met hart voor zijn muziek maar die verteerd wordt door jaloezie op het genie Mozart. Tijdens een etentje in een herberg onspint zich een dialoog over muziek, waardering, respect. In 1898 bewerkte Rimsky-Korsakov het verhaal tot een opera. Bijna een eeuw later is het verhaal uitgewerkt in de film en musical Amadeus.
Salieri heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de 19e eeuwse opera. Hij schreef veel opera's in drie talen. Salieri, verbonden aan het Habsburgse hof, belast met de Italiaanse opera's, schreef ook opera's voor operahuizen in Venetië, Rome en Parijs. Salieri werd door velen bezocht als leraar. Schubert, Beethoven en Liszt zijn bij hem in de leer geweest. Dat Salieri en Mozart niet samen door een deur zouden kunnen kan een gevolg zijn geweest van de benoeming van Salieri als leraar aan het hof. Een positie die Mozart ook ambieerde. Bovendien ontstond in die tijd een nationalisme waarop Mozart's vader Leopold in brieven schreef dat er een groep Italiaanse lawaaischoppers er op uit waren Mozart van posities af te houden. Maar of Salieri en Mozart echt niks van elkaar moesten hebben is nog maar zeer de vraag. Toen Salieri in 1788 kapellmeister werd aan het hof bracht hij de opera Figaro weer op de planken in plaats van eigen werk. Bij de kroningsfeesten voor Leopold II bracht Salieri maar liefst drie missen van Mozart mee. Salieri en Mozart hebben zelfs samen een verloren gegane cantate voor zang en piano geschreven.
Hoe beelden de geschiedenis bepalen (of wat we er van willen zien).
Anton Bruckner (1824-1896) heeft zijn leven lang gezocht naar erkenning. Twijfel en kritiek hebben hem achtervolgt.
Alhoewel al jong verslingerd aan muziek lag het voor de hand dat Anton in zijn vaders voetsporen zou treden en dorpsonderwijzer zou worden. Zijn eerste aanstelling als hulpmeester in het gehucht Windhaag werd geen succes. Hij werd er aangezien als rare snuiter en kreeg zo geen voet aan de grond in de dorpsgemeenschap.
Bruckner durfde de stap niet aan om zelfstandig te gaan componeren en accepteerde een baan als organist. Hij leek in de wieg gelegd voor een risicoloos ambtenarenbestaan. Bruckner bleef alsmaar studeren. Zijn jacht op diploma's werd bijna legendarisch. Uiteindelijk waagde Bruckner in 1864 de sprong en begon zich volledig te richten op het componeren. In 1868 vertrok hij naar Wenen om ook docent te worden aan het conservatorium.
Critici en zijn collega componisten konden nogal laatdunkend zijn over zijn werk. Met name Brahms liet zich niet onbetuigd. Dit had alles te maken met de provinciale achtergrond van Bruckner (hij kleedde zich niet bepaald stads) maar vooral met de muzikale richtingenstrijd tussen Brahms en Wagner. Bruckner werd, ten onrechte, gerekend tot het laatste kamp. Bruckner was zeer gevoelig voor alle kritiek en bleef vaak eindeloos schaven aan zijn werk. Zo zijn er van het scherzo van zijn 9e en onvoltooide symphonie meerdere versies.
Aan het eind van zijn leven kreeg Bruckner dan eindelijk de erkenning waar hij zijn hele leven naar had verlangd. Hij kreeg een ere-doctoraat aan de universiteit en een keizerlijke onderscheiding. De keizer zorgde ook voor een aangename oudedagsvoorziening.
Hij was nooit getrouwd maar altijd verliefd. Vooral op tienermeisjes. In 1868 was hij hopeloos verliefd op Josephine Lang. Twintig jaar later viel hij als een blok voor haar dochter.
Hoe dan ook, Bruckner heeft een imposante hoeveelheid muziek nagelaten waaronder dus zijn negende en onvoltooide symphonie. Beethoven valt er in te beluisteren maar Bruckner deed er zijn "eigen ding" mee. De grote Herbert von Karajan wist er wel raad mee.
In 1974 verscheen Zen en de kunst van het motoronderhoud. Robert Pirsig beschreef hierin een reis van een vader en zijn zoon door de VS. Op zoek naar antwoorden op vragen als: Wat is leven en wat is het beste.
Het is ook een moderne versie van de Erlkönig-sage. De vader wordt tijdens de rit naar de stille oceaan achtervolgt door het spook van zijn vroegere zelf. Hij noemt hem Phaedrus, een briljante zoekende persoon die de weg naar krankzinnigheid had ingeslagen, in een inrichting werd opgenomen, stierf door electroshock behandelingen en nu terugkeert om hem opnieuw te halen. Vader ziet ook bij zijn zoon, Chris, de eerste aanzetten tot krankzinnigheid en voelt hem wegglijden in de onvermijdelijke duisternis. Machteloos tegen het naderende onheil.
De Erlkönig-sage (de elfenkoning)is een ballade van Goethe uit 1782. Franz Schubert heeft het in 1815 op muziek gezet en is sindsdien een van zijn bekendste liederen.
Geniet er van!
Wat goed is, Phaedrus, en wat niet goed is Moeten wij iemand vragen ons dat te vertellen?
verteller: Wer reitet so spät durch Nacht und Wind? Wie rijdt er zo laat door nacht en wind? Es ist der Vater mit seinem Kind; Het is de vader met zijn kind Er hat den Knaben wohl in dem Arm, Hij heeft zijn knaapje goed in zijn arm Er faßt ihn sicher, er hält ihn warm. Hij houdt hem vast, hij houdt hem warm
vader: "Mein Sohn, was birgst du so bang dein Gesicht?" Mijn zoon, waarom verberg je zo bang je gezicht?
Kind: "Siehst Vater, du den Erlkönig nicht? Zie, Vader, jij de Elfenkoning niet? Den Erlenkönig mit Kron' und Schweif?" De Elfenkoning met kroon en prachtigheden?
Vader: "Mein Sohn, es ist ein Nebelstreif." Mijn zoon, het is een nevelsliert
Erlkönig: "Du liebes Kind, komm, geh mit mir! Jij lief kind, kom mee met mij Gar schöne Spiele spiel' ich mit dir; Heel leuke spelletjes speel ik met jou Manch' bunte Blumen sind an dem Strand, Veel mooie bloemen zijn bij het strand "Meine Mutter hat manch' gülden Gewand." Mijn moeder heeft veel gouden gewaden
Kind: "Mein Vater, mein Vater, und hörest du nicht, Mijn vader, mijn vader, hoor je niet Was Erlenkönig mir leise verspricht?" Wat de Elfenkoning me zachtjes belooft?
Vader: "Sei ruhig, bleibe ruhig, mein Kind; Wees rustig, blijf rustig mijn kind In dürren Blättern säuselt der Wind." In dorre blaadjes fluistert de wind
Erlkönig: "Willst, feiner Knabe, du mit mir gehn? Wil, fijn knaapje, je met me gaan? Meine Töchter sollen dich warten schon; Mijn dochters zullen al op je wachten Meine Töchter führen den nächtlichen Reihn, Mijn dochters leiden de nachtelijke dans Und wiegen und tanzen und singen dich ein." En wiegen en dansen en zingen je in
Kind: "Mein Vater, mein Vater, und siehst du nicht dort Mijn vader, mijn vader, en zie je niet daar Erlkönigs Töchter am düstern Ort?" Elfenkonings dochters in de duistere plaats?
Vader: "Mein Sohn, mein Sohn, ich seh's genau: Mijn zoon, mijn zoon, ik zie het goed: Es scheinen die alten Weiden so grau." Het schijnen de oude wilgen zo grijs.
Erlkönig: "Ich liebe dich, mich reizt deine schöne Gestalt: Ik hou van je, mij bekoort je mooie gestalte Und bist du nicht willig, so brauch' ich Gewalt." En ga je niet uit jezelf dan heb ik geweld nodig
Kind: "Mein Vater, mein Vater, jetzt faßt er mich an! Mijn vader, mijn vader, nu valt hij me aan! Erlkönig hat mir ein Leids getan!" Elfenkoning heeft me pijn gedaan!
verteller: Dem Vater grauset's, er reitet geschwind, De vader lopen de rillingen over de rug, hij rijdt in hoog tempo Er hält in den Armen das ächzende Kind, Hij houdt in zijn armen het kreunende kind, Erreicht den Hof mit Müh' und Not; Bereikt de boerderij met moeheid en nood In seinen Armen das Kind war tot. In zijn armen het kind was dood.
Ik zal een jaar of twintig zijn geweest toen ik een elpee kocht met de Pini di Roma van Respighi. Ontelbare malen heb ik het inmiddels beluisterd.
Ottorino Respighi was een Italiaanse componist die de Pini di Roma schreef in 1923 als onderdeel van zijn Romeinse trilogie, Fontana di Roma, Pini di Roma en Feste di Roma.
In het eerste deel loopt Respighi als het ware onder de pijnbomen bij villa Borhese. De zon schijnt op een aangename lentedag. Hij gaat op een bankje zitten, doet zijn ogen dicht en luistert naar alle geluiden om zich heen: een klein briesje, vogels, stadsgeluiden, soldaten die voorbij marcheren en vooral spelende, zingende en elkaar achterna zittende kinderen.
In het tweede deel, Pini presso una catacomba, ben je onder de pijnbomen bij een catacombe. De sombere bijna onaardse sfeer is voelbaar.
In het derde deel, I pini dei gianicolo, loop je bij nacht onder de pijnbomen bij een tempel voor de Romeinse god Janus op een van de Romeinse heuvels. Respighi gebruikte hier een bandopname om het zingen van een nachtegaal te verwerken.
Bij het vierde deel, I pini della Via Appia, hoor je de Romeinse legioenen in de vroege ochtendmist langs de pijnbomen van de Via Appia de stad uit marcheren. Respighi wilde de grond laten trillen.
Sara Maitland heeft een prachtig boek, Stilte als antwoord (A book of silence), geschreven. Maitland is op zoek naar de kern van stilte en vergelijkt daarbij haar eigen ervaringen met die van anderen. Van vroeg-Christelijke woestijnkluizenaars tot solozeilers. Van Bergbeklimmers tot middeleeuwse monnikken en nonnen. De een vindt in de stilte niets en daarmee alles en voor de ander levert de stilte juist een beeld op van zichzelf of van creatieve aspiraties. De diepste ervaringen met stilte blijken onzegbaar. Woorden raken de intense beleving niet en daarmee rest alleen nog het zwijgen, stilte.
Hildegard von Bingen, een mystica die leefde van 1098 tot 1178, heeft haar ervaringen in muziek tot uitdrukking gebracht om zodoende het Goddelijke aanraakbaar te maken. Het heeft prachtige, diepe muziek opgeleverd die duizend jaar later nog steeds een kiertje. Stilte en muziek vallen dan samen.
Toen Bernstein het eerste pianoconcert van Brahms dirigeerde met Glenn Gould als solist onstonden daar toch "wat problemen". De interpretatie die Gould wilde geven aan de compositie was volstrekt niet in overeenstemming met de interpretatie die Bernstein er als dirigent aan wilde geven. En wie is er dan de baas? Uiteindelijk heeft Bernstein ingestemd met de interpretatie van Gould. Gould ging wel akkoord dat Bernstein voorafgaand aan het concert een verklaring gaf aan het publiek. Het is mooi hoe Bernstein spreekt over de genius Gould, het avontuur en de rolverdeling tussen dirigent en solist.
Het eerste fragment geeft de toespraak van Bernstein. Het tweede fragment betreft een eerste deel van het concert. Na afloop onderaan doorklikken op tweede vervolgfragment.
Afgelopen woensdag liep ik door het metrostation Knightsbridge in Londen. Ik zag een straatmuzikant die met een kleine, Ierse fluit klaar stond om te gaan spelen. Ik was benieuwd wat er zou komen. Toen ik hem passeerde begon hij een melodie die zo bekend is en ook zo oud.
De oudste schriftelijke registratie van Gleensleeves dateert uit 1580. Later komt de ballade meerdere keren voor in schriftelijke bronnen. Het verhaal wil dat koning Henry VIII het lied schreef voor zijn toenmalige liefde Anne Boleyn. Anne Boleyn wees Henry VIII ondanks zijn pogingen haar te verleiden, af. In de tekst zou dat terug te vinden zijn als de liefde van de schrijver "cast me off discourteously". De compositie heeft echter meer een Italiaans karakter dat pas na Henry VIII in Engeland zijn intrede deed.
Het is mogelijk dat het lied gaat over een overspelige lady Greene Sleeves. In die tijd had de kleur groen sexuele connotaties. Een verwijzing naar de groene vlekken op de kleding van een dame als ze buiten de liefde had bedreven. Een andere interpretatie is dat groen juist de kleur van lichtheid in liefde betekende. Dit zou terug te zien zijn in de regel 'Greensleeves is my delight'.
Hoe dan ook, ruim 500 jaar later, in een compleet andere maatschappij, klinkt Greensleeves nog steeds bij iedereen bekend in de oren....als de metropassagiers tenminste hun iphones en mp3~spelers uit zouden zetten.
